Ze świata nauki

Współcześni archeolodzy poprzez grzebanie w śmiechach naszych przodków uczą się bardzo wiele. Wśród wykopalisk doszukują się liczby dawnych społeczności, śladów ich diety oraz tego, jak zmieniało się otoczenie przyrodnicze.

W bułgarskiej jaskini Baczo Kiro znaleziono najstarsze w Europie ślady Homo sapiens. Na podstawie analizy znalezionych kamiennych narzędzi, pozostałości upolowanych zwierząt, przetworzonych kości i ozdób ich wiek udało się ustalić na 45 tysięcy lat. Odkrycie z tego czasu oznacza, że nasi przodkowie przybyli do Europy wcześniej, niż dotąd uważano. Badanie kamiennych narzędzi pokazuje, że mieszkańców Baczo Kiro wiele łączyło z ludźmi zamieszkującymi odległe części Azji.

Badacze z Uniwersytetu w Tybindze i z Aten zidentyfikowali czaszkę Homo sapiens, której wiek szacuje się na 210 tysięcy lat. Czaszka została znaleziona w greckiej jaskini i jest zdecydowanie najstarszym śladem człowieka współczesnego w Europie. Okazuje się, że nasi przodkowie dotarli do Europy 150 tysięcy lat wcześniej niż dotąd przypuszczano.

Co to znaczy być człowiekiem? Kiedy i w jaki sposób człowiek odróżniał się od pozostałych zwierząt? Paleontologiczne i archeologiczne próby odpowiedzi na to pytanie najczęściej obracają się wokół tych samych spraw: badaniu pierwszych śladów sztuki, języka albo zdolności technicznych. Ostatnio jednak badacze coraz częściej sugerują, że warto by było zwrócić większą uwagę na środowiskową wyjątkowość historii gatunku Homo sapiens.

W jaskini Blombos w Afryce Południowej znaleziono fragment nastarszego znanego nam rysunku. Krzyżujące się linie, narysowane przy pomocy ochry na niewielkim kamieniu, pozostawił po sobie nieznany artysta sprzed 73 tysięcy lat. Chociaż nie wiemy, co miały znaczy te równo postawione kreski, to są dla nas bardzo waznymi znakiem tego, że malarstwo naścienne rozwinęło się dużo wcześniej i w zupełnie innym miejscu, niż dotąd sądziliśmy.

Dzięki skamieniałym szczątkom gatunku Homo sapiens naukowcom udało się odtworzyć ewolucyjne zmiany ludzkiego mózgu prowadzące do współczesnego, kolistego kształtu. Analizy oparte na zmianach wielkości i kształtu przestrzeni wewnątrzczaszkowej pokazują, że organizacja mózgu, a więc jego przypuszczalna funkcjonalność, rozwijała się stopniowo i dopiero niedawno osiągnęła współczesny kształt.

Dzięki zaawansowanej technologii i multidyscyplinarnemu nastawieniu badawczemu udało się zrewidować dotychczasowe teorie na temat tego, jak i kiedy człowiek opuścił Afrykę i kogo w wędrówkach po świecie spotkał na swojej drodze. W świetle nowych badań panująca dotąd teoria o jednorazowym wyjściu Homo sapiens z Afryki nie jest już przekonująca.

Ludzie pochodzenia kaukaskiego – wielu współczesnych Europejczyków – mają w swoim genotypie niewielki ślad DNA neandertalczyka. Dotychczasowe badania dowodziły już, że te pozostałości mogą mieć pewien wpływ na zdrowie człowieka, ale najnowsze badania pokazują, że to oddziaływanie może być znacznie szersze niż przypuszczano i dotyczy na przykład łatwości popadania w nałogi nikotynowe.