Biologia

Czaszka psa sprzed 5 tysięcy lat znaleziona w Irlandii. Foto: Amelie Scheu

Badacze od dawna śledzą początki historii współczesnego psa. Najnowsze badania świadczą o tym, że do udomowienia doszło tylko raz, między 20 a 40 tysięcy lat temu.

Dokumentacja archiwalna jazu iglizowego piętrzącego wody Gostyni pozwalającego zasilać wodą obszar oczyszczalni. Fot. Andrzej Woźnica. Copyright: Uniwersytet Śląski

Dr hab. Eugeniusz Małkowski z Wydziału Biologii i Ochrony Środowiska UŚ w trakcie prac w Archiwum Państwowym w Katowicach Oddział Pszczyna. Przeglądanie dokumentów archiwalnych dotyczących Paprocan. Fot. Marek Grucka

Z roku na rok pogarsza się jakoś wody Jeziora Paprocańskiego w Tychach, jednego z najstarszych akwenów zaporowych w Polsce i popularnego miejsca wypoczynku. Naukowcy z Uniwersytetu Śląskiego postanowili rozwiązać ten problem. Nie ograniczyli się do badań środowiska, sięgnęli także do starych map i archiwów, które odkryły przed nimi ukryte tajemnice tego akwenu.

Górne trzonowce trzech przodków hipopotama dobrze obrazują rosnącą wielkość tego zwierzęcia. Od góry: Kenyapotamus (10 milionów lat), Choroatherium roobii (8 milionów lat), Archaeopotamus (7 milionów lat). Photo: Jean-Renaud Boisserie.

Potężny, szybki i śmiertelnie niebezpieczny – taki jest, kiedy trzeba, król afrykańskich rzek – hipopotam. Badania odnalezionych skamieniałości przynoszą nam wiedzę o szybkim rozwoju i początku dominacji tego gatunku. Zasadniczą rolę odegrały tu zmiany klimatyczne, a przede wszystkim, pojawienie się nowych gatunków traw.

Porównanie czaszki z Jebel Irhoud (z lewej) i współczesnego człowieka (z prawej). Credit: NHM London

Badacze z Instytutu Maxa Plancka ogłosili, że szczątki znalezione w Maroku, datowane na 315 tysięcy lat, cofają początki naszego gatunku o 100 tysięcy lat. Mogą też obalić teorię, że Homo sapiens wyewoluował wyłącznie w Afryce Wschodniej. Nowa teoria mówi o szeregu niezależnych ewolucji, które zachodziły w różnych miejscach kontynentu afrykańskiego i razem ustanowiły to, czym dziś jesteśmy.

Członkowie zespołu projektowego. Fot. Małgorzata Kłoskowicz

Czy z klocków Lego można zbudować profesjonalny model urządzenia pomiarowego wykorzystywanego w laboratoriach? Okazuje się, że tak. Wystarczyło 261 klocków i mały karton, by otrzymać konstrukcję działającego turbidymetru. Jest to efekt współpracy członków działającej przy Uniwersytecie Śląskim grupy Unibot oraz Akademii Młodych Biologów „Lykeion” związanej z Pałacem Młodzieży w Katowicach.

W ostatnim czasie (kwiecień 2017) opublikowano interesujące badania na temat gatunku człowieka kopalnianego nazwanego Homo nalendi, odkrytego w 2013 roku w Afryce południowej. Analiza jego czaszki pokazała, że miał niewielki, ale bardzo dobrze rozwinięty mózg. Od dawna wiemy, że Homo sapiens nie był jedynym ludzkim gatunkiem, a ewolucja człowieka nie przebiegała jedną prostą linią. Oto przegląd kilku najważniejszych gatunków człowieka.

W dniach 26-28 maja 2017 roku na Wydziale Biologii i Ochrony Środowiska Uniwersytetu Śląskiego odbędzie się już po raz szósty Ogólnopolska Konferencja Młodych Naukowców – ARTHROPOD. Skierowana jest ona do młodych naukowców, którzy w swoich badaniach zajmują się szeroko pojętą biologią stawonogów.

Na początku 2013 roku na Uniwersytecie Śląskim grupa studentów Interdyscyplinarnego Koła Naukowego Przyrodników „Planeta” rozpoczęła swoje pierwsze przedsięwzięcie mające na celu zaplanowanie i realizację projektu badawczego, który nazwano „Jungle Fever”. Po czterech latach pracy projekt właśnie dobiega końca.